EIKRIJK

EIKRIJK

een hortus voor de koning

De eik. Koning van ons plantenrijk. Sinds de prehistorie een spil in de verbinding tussen natuur en mens. Symbool voor adel, uithoudingsvermogen, mannelijke seksualiteit en eeuwigheid. Maar de eeuwigheid van de eik zelf, die hangt nu aan een zijden draad. Het is vijf voor twaalf: tijd voor actie!

Sinds mensenheugenis is de eik, Quercus in het Latijn, in de meest uiteenlopende culturen vereerd. 

Door de Germanen werd de eik als een heilige boom beschouwd en gewijd aan de god Donar. In het oude Griekenland was de oppergod Zeus gekoppeld aan de eik. De Romeinen gebruikten bladeren van de Quercus Robur (zomereik) als onderscheiding. Bij boerderijen werd traditioneel een eik geplant, als bliksemafleider. En dan de Kelten: zijn waren misschien wel het meest verbonden met de eik. Het druïdisme, de religie van de Kelten, betekent letterlijk ‘wijze van de eik’ of eikenheiligdom.    

De Kelten hielden vergaderingen op open plaatsen in het eikenwoud, vaak in de schaduw van een machtige eik. De druïden droegen een krans van eikenloof en voerden geen enkel ritueel uit zonder eikenbladeren. Bovendien voorspelden ze de toekomst bij het eten van eikels. En, net als vele anderen, maakten ze gebruik van de geneeskundige krachten van de (schors van de) eik.

Al veertig jaar zien we de sterfte van eiken drastisch toenemen. Terreinbeheerders zien dat de vitaliteit van eiken verslechtert. Met name de zomereik heeft het zwaar. Eikenprachtkevers, kleine wintervlinders, groene eikenbladrollers en bodemschimmels tieren welig door de verslechterde conditie van eiken en leiden de eik naar zijn graf. De verlaagde waterstand en verzuring van de bodem blijken slechte condities te bieden voor de eik. Maar wat de exácte oorzaken zijn van de eikensterfte, weten we niet. Daarvoor is meer onderzoek nodig. Meer draagkracht, kennis en bewustzijn. Meer samenwerking.

Hortus Quercus_Lobke-Meekes1

Dat bieden we in in de Hortus Quercus; een eerbetoon aan de Quercus in zijn eigen Hortus. Een hortus botanicus is de traditionele naam voor wat we tegenwoordig botanische tuin of plantentuin noemen. Botanische tuinen hebben als doel het verhaal over de plant te vertellen, onderzoek te doen en ze in de natuur voor uitsterven te behoeden.

Dat doen we op en langs de zandgronden in Nederland, waar het natriumgehalte van het water zo hoog is, waar boeren een centrale plek in het landschap en de economie hebben en waar bestuurder hun handen ineen slaan om de koning van de bomen weer de plaats te geven die hij verdient.

In de Hortus Quercus krijgt de zomereik een eigen plek. Uitgelicht en afgesloten, een plek om stil te staan. Het is een plek waar je als bezoeker achter de schors van de eik kruipt. Waar je met je voeten wortel schiet, voelt en ervaart wat het is om stil te staan. Je ontdekt hoe de eiken met elkaar communiceren en elkaar helpen te overleven. Daarnaast is het een plek waar ’wetenschappelijk’ onderzoek wordt gedaan aan de hand van vragen die bezoekers achter laten over de eik. Een centraal punt voor wetenschappers en studenten om hun kennis over de eik te bundelen en te vergroten. Waar we in samenwerking met anderen die verbonden zijn met de eik, denk aan de boeren in de verschillende provincies, landschapsbeheerders en beleidsmakers op zoek gaan naar antwoorden en oplossingen.

Zodra de reizende hortus verder trekt laat hij een spoor van onveredelde eikels na. Eikels die afkomstig zijn van de laatste niet door de mens aangetaste eiken. Deze bomen zijn 200 jaar oud en bevatten nog unieke eigenschappen die nodig zijn om krachtig, sterk en oud te worden. Als ze met meer waren zouden ze een oerbos kunnen vormen. Een bos waarin niet de mens, maar de boom het voor het zeggen heeft. Door stil te staan, wortel te schieten en niet meer weg te gaan. Een plek waar eikels uitgroeien tot nieuwe symbolen van de eeuwigheid.

Call#3 in opdracht van Museum van Bommel van Dam (Venlo)